Od 29 stycznia 2026 r. łatwiej o utratę prawa jazdy i konfiskatę pojazdu

29 stycznia 2026 r. weszły w życie nowe przepisy i w kodeksie karnym pojawiły się przestępstwa, za które będzie można nie tylko otrzymać „tradycyjny” wyrok, ale grozi także konfiskata pojazdu. Nadal grozi to za jazdę „na podwójnym gazie”, ale teraz także m.in. za prowadzenie pojazdu w nielegalnym wyścigu samochodowym i rażące przekroczenie prędkości.

Jazda „na podwójnym gazie”

Za jazdę „na podwójnym gazie”, czyli przestępstwo prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego sąd nadal, jak dotychczas, będzie mógł orzec przepadek pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę (ustawodawca zapomniał przy tym o wątpliwościach konstytucyjnych tego rozwiązania, które do nie dawna jeszcze miał).

Jeśli zaś stężenie alkoholu w organizmie wynosiło co najmniej 1,5 promila lub 0,75 mg/dm³ w wydychanym powietrzu lub prowadziło do takiego stężenia (innymi słowy, od spożycia alkoholu nie upłynął jeszcze taki czas, że jego stężenie zaczyna spadać, tylko wciąż rośnie), to w takim przypadku sąd już będzie musiał przepadek pojazdu orzec. Obligatoryjny przepadek grozi natomiast za każdy przypadek prowadzenia pojazdu pod wpływem środków odurzających, jeśli tylko stężenie takiej substancji przekroczy granicę wykroczenia.

Przepis co prawda pozwala, gdy zajdzie „wyjątkowy przypadek uzasadniony szczególnymi okolicznościami”, aby przepadek pojazdu pozostawić do decyzji sądu, w praktyce jednak zawsze trudno jest wykazać takie okoliczności przed sądem.

Przypominamy, że kara za jazdę „na podwójnym gazie” to pozbawienie wolności do 3 lat lub od 3 miesięcy do 5 lat w typie kwalifikowanym tego przestępstwa i zakaz prowadzenia pojazdów przez co najmniej 3 lata (a więc okres, po którym trzeba wyrabiać prawo jazdy na nowo).

O ile zasada „piłeś, nie jedź” nie budziła nigdy większych kontrowersji, to samo zabieranie pojazdów nietrzeźwym kierowcom już tak. W praktyce zdarzało się – i to już w sądach rejonowych, że składy orzekające w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw, pomijały ten przepis i nie zawsze orzekały przepadki samochodów, bez względu na wysokość stężenia alkoholu.

Nielegalny wyścig samochodowy

Ustawodawca wprowadził do kodeksu karnego nowe przestępstwo (przepis art. 178c) Zgodnie z nim, kto w ruchu lądowym (a więc na drogach publicznych, w strefie ruchu lub strefie zamieszkania) organizuje lub prowadzi nielegalny wyścig pojazdów mechanicznych, a także ten kto prowadzi pojazd uczestniczący w nielegalnym wyścigu podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Karalne jest także przygotowanie do zorganizowania takiego nielegalnego wyścigu.

Nielegalny wyścig samochodów, właściwie co to takiego? W słowniczku wyrażeń ustawowych kodeksu karnego został on zdefiniowany jako:

„1) rywalizacja kierujących co najmniej dwoma pojazdami mechanicznymi w ruchu lądowym, w szczególności z zamiarem pokonania odcinka drogi w jak najkrótszym czasie, z naruszeniem zasad bezpieczeństwa w ruchu lądowym lub, 2) celowe wprowadzenie pojazdu mechanicznego w poślizg lub celowe doprowadzenie do utraty styczności z nawierzchnią chociażby jednego z kół pojazdu mechanicznego, wykonane w trakcie spotkania zorganizowanego na otwartej lub ogólnodostępnej przestrzeni – odbywające się bez wymaganego zezwolenia”.

To nie koniec nowych przestępstw w ustawie karnej.

Rażące przekroczenie prędkości

O ile rozważania o powyższych czynach zabronionych nie nastręczają większych trudności, to już nowe przestępstwo opisane w art. 178d kodeksu karnego zdecydowanie tak.

Spójrzmy więc na ten przepis: „Kto prowadzi pojazd mechaniczny rażąco przekraczając prędkość oraz rażąco naruszając inne zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym i przez to naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo nastąpienie skutku określonego w art. 156 § 1 (ciężki uszczerbek na zdrowiu) lub w art. 157 § 1 (tzw. średniociężki uszczerbek na zdrowiu), podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5”.

Niestety przepis został sformułowany tak ogólnie i nieostro, że chociaż samo rażące przekroczenie prędkości można jeszcze jakoś oznaczyć (wszak wszystko jest mierzalne w km/h i będzie można się odnosić np. do administracyjnych ograniczeń prędkości), to nie sposób już jest tak jasno wskazać na czym polegać ma rażące naruszenie innych zasad bezpieczeństwa (innych niż przekroczenie prędkości) i czy przez to realnie narażono człowieka na wskazane w przepisie niebezpieczeństwo.

Tak więc między wykroczeniem zagrożenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym z art. 86 § 1 kodeksu wykroczeń, a przestępstwem zagrożonym karą do 5 lat pozbawienia wolności linia jest bardzo cienka, a w zasadzie to nie wiadomo, gdzie dokładnie jest.

W praktyce najpierw policjant będzie oceniał czy doszło do zwykłego przekroczenia prędkości, które jest wykroczeniem, czy rażącego i niebezpiecznego w skutkach przestępstwa. W tym drugim przypadku prokurator będzie decydował, czy należy skierować do sądu akt oskarżenia. Jeśli tak się stanie, to ostatecznie sąd będzie musiał ustalić czy oskarżony popełnił przestępstwo „rażącego przekroczenia prędkości”.

Sąd może także orzec wobec sprawcy tych przestępstw zakaz prowadzenia pojazdów od 1 roku do 15 lat na podstawie przepisów ogólnych o zakazie prowadzenia pojazdów oraz będzie mógł orzec przepadek pojazdu. Fakultatywny, nieobowiązkowy przepadek pojazdu grozi także za złamanie sądowego zakazu prowadzenia pojazdów.

Co, gdy sprawca tych przestępstw jest pod wpływem alkoholu lub środków odurzających?

Jeżeli zawartość alkoholu w organizmie sprawcy przestępstwa prowadzenia pojazdu w nielegalnym wyścigu samochodowym lub rażącego przekroczenia prędkości wynosiła co najmniej 1,5 promila we krwi lub 0,75 mg/dm3 w wydychanym powietrzu albo prowadziła do takiego stężenia grozi obligatoryjna konfiskata pojazdu. Poniżej tego stężenia sąd będzie mógł (ale nie musiał) orzec przepadek.

Wypadek drogowy i złamanie sądowego zakazu prowadzenia pojazdów

Od 29 stycznia 2026 r. wobec sprawcy, który spowodował wypadek w czasie nielegalnego wyścigu, uczestniczył w nielegalnym wyścigu jako prowadzący pojazd lub rażąco przekroczył prędkość i zasady bezpieczeństwa, sąd karny również będzie miał obowiązek orzeczenia zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów.

Obowiązkowym dożywotnim zakazem prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych będzie zagrożony również sprawca, który nie zastosował się do zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, a także spowodował wypadek w czasie nielegalnego wyścigu w stanie nietrzeźwości, pod wpływem środka odurzającego lub gdy zbiegł z miejsca zdarzenia lub spożywał alkohol lub zażył środek odurzający po popełnieniu czynu, a przed poddaniem go badaniu.

Co, gdy sprawca prowadził pojazd niebędący jego własnością?

Jeśli pojazd nie stanowił wyłącznej własności sprawcy lub gdy z innych powodów (np. pojazd został znacznie uszkodzony lub sprzedany) nie można orzec jego przepadku, to nie ma już przepadku jego równowartości, jak to miało miejsc dotychczas, ale sąd orzeknie lub będzie mógł orzec nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa od 5 000 zł do 500 000 zł.

***

Jak widać prawo karne zaostrza się, a jednocześnie jest coraz bardziej nieostre. Dlatego jeśli przydarzy się Państwu sytuacja objęta omawianymi przepisami, warto od razu zastanowić się, jaką linię i strategię obrony przyjąć.

Jeżeli masz wątpliwości lub pytania – skontaktuj się z nami i umów na spotkanie!

Serdecznie zapraszamy też do zapoznania się z pełnym zakresem usług naszej Kancelarii prawnej